Immobilier

Zwyrodnienie kolana: jakich ruchów unikać i czym je zastąpić?

Homme assis jambe tendue, main posee sur la rotule

Kto żyje z chorobą zwyrodnieniową kolana, ten wie, że każde schody czy zwykła codzienna czynność mogą budzić niepokój. Pojawiają się pytania: co niszczy kolano, co jest bezpieczne i czy trzeba ze wszystkiego zrezygnować. Odpowiedź sprowadza się do jednego niuansu: niektóre ruchy przeciążają staw kolanowy i warto ich unikać albo je zmodyfikować, ale bezruch pozostaje najgorszym wyborem.

Zwyrodnienie kolana: dlaczego niektóre ruchy nasilają ból

Gonartroza to przede wszystkim stopniowe niszczenie chrząstki, czyli gładkiej warstwy pokrywającej końce kości, dzięki której staw porusza się bez tarcia. Gdy chrząstka się ściera, powierzchnie kostne gorzej znoszą nacisk, co wywołuje ból mechaniczny: pojawia się przy wysiłku, podczas chodzenia lub schodzenia po schodach, a ustępuje w spoczynku. Rano częste jest krótkie, kilkuminutowe „rozruszanie” stawu.

Niektóre pozycje wyraźnie zwiększają obciążenie rzepki i przyśrodkowej części kolana. Kolano zgięte do oporu albo narażone na powtarzające się wstrząsy znosi znacznie większe siły niż w pozycji stojącej. Zwyrodnienie kolana częściej dotyka też osoby, które w pracy muszą kucać i klęczeć. Nadwaga nasila to zjawisko, bo przy każdym kroku zwiększa obciążenie chrząstki. Ograniczać należy więc ruchy łączące głębokie zgięcie, skręt, duży ciężar i wstrząs.

Héritage, argent, logement : ne ratez plus rien de ce qui compte
L’essentiel pour vos finances et votre patrimoine, directement dans votre boîte mail.
Succession, donation : les règles qui changent
Logement, impôts : les bons réflexes pour économiser
Gratuit, désinscription en un clic

Ruchy i pozycje, których lepiej unikać przy zwyrodnieniu kolana

Poniższa tabela zbiera najważniejsze czynności, na które warto uważać, wyjaśnia, dlaczego są problematyczne, i podpowiada, co robić zamiast nich.

Ruch, którego lepiej unikać Dlaczego Alternatywa
Głęboki przysiad Maksymalny ucisk na rzepkę Zgiąć się w biodrach, usiąść na niskim stołeczku
Długie klęczenie Bezpośredni nacisk i skrajne zgięcie Nakolanniki ochronne, niska ławeczka ogrodowa
Częste chodzenie po schodach Duże obciążenie przy schodzeniu Poręcz, winda, jeden stopień naraz
Dźwiganie ciężarów Przeciążenie stawu Wózek, plecak, zakupy na raty
Skoki i sporty z wstrząsami Powtarzające się uderzenia w chrząstkę Rower, pływanie, aqua aerobik
Obroty i skręty kolana Siły ścinające i niestabilność Obracać się całym ciałem, stopa i kolano w jednej linii

Na co dzień: kucanie, klęczenie, schody, dźwiganie

Głęboki przysiad należy do najbardziej obciążających ruchów dla stawu dotkniętego zwyrodnieniem. Żeby podnieść coś z podłogi, lepiej zgiąć się w biodrach z prostymi plecami albo użyć chwytaka. Długie klęczenie, przy pracach w ogrodzie czy sprzątaniu, uciska rzepkę i wzmaga ból. Gruba poduszka albo nakolannik ochronny już bardzo dużo zmieniają.

Schody obciążają kolano głównie przy schodzeniu, gdy mięsień czworogłowy hamuje ciężar ciała. Jeśli nie da się ich uniknąć, trzymaj się poręczy, wchodź nogą mniej bolącą, a schodź najpierw tą drugą. Jeśli w domu nie ma poręczy, jej montaż albo instalacja krzesełka schodowego mogą być częściowo dofinansowane: warto zapytać w gminie lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie. Jeśli chodzi o dźwiganie, chodzi o to, by nie przekraczać tego, co kolano znosi: rozłóż zakupy na dwie torby, korzystaj z wózka i unikaj noszenia ciężarów po schodach w górę.

W sporcie: bieganie, skoki, sporty z obrotami i wstrząsami

Bieganie, zwłaszcza po asfalcie i w okresie zaostrzenia bólu, oznacza powtarzające się wstrząsy, które słabo współgrają z osłabioną chrząstką. Podobnie jest ze skokami (koszykówka, siatkówka), sportami z obrotami, takimi jak tenis, piłka nożna czy squash, oraz dyscyplinami kontaktowymi. Te sporty obciążają staw skrętem i gwałtownym hamowaniem, czyli dwoma rodzajami sił, które przy gonartrozie są źle tolerowane, a uprawiane intensywnie mogą przyspieszać zwyrodnienie.

Nie oznacza to, że każdy sport jest zakazany. Spokojny trucht bywa dopuszczalny, o ile odbywa się po miękkim podłożu i w dobrych butach, a przed rozpoczęciem warto zapytać lekarza o zdanie. Najlepszą wskazówką pozostaje ból: jeśli podczas wysiłku przekracza umiarkowany dyskomfort albo utrzymuje się następnego dnia, obciążenie jest najczęściej zbyt duże.

Co robić zamiast tego: ruch, który nie niszczy kolana

Mężczyzna w stroju sportowym idący ścieżką

Chrząstka odżywia się dzięki ruchowi. Kolano, które przestaje pracować, sztywnieje, mięśnie słabną, a staw traci naturalną ochronę. Bezczynność nasila więc sztywność i ból, co napędza błędne koło. Dlatego dobrze dobrana aktywność fizyczna jest podstawą leczenia zwyrodnienia, jeszcze przed lekami.

Najlepiej sprawdzają się aktywności o niskim obciążeniu. Podstawą pozostaje marsz w równym tempie, po płaskim terenie i w dobrych butach, poza okresami zaostrzeń. Jeśli boli też biodro, obowiązują te same zasady, uzupełnione o kilka codziennych nawyków, które warto zmienić przy zwyrodnieniu biodra. Rower, także stacjonarny, utrzymuje ruchomość bez wstrząsów, pod warunkiem że siodełko jest ustawione dość wysoko, by nie zginać za mocno kolana. Pływanie i aqua aerobik odciążają ciało dzięki wodzie, co pozwala pracować nad mięśniami bez przeciążania stawu.

Wzmacnianie mięśni, szczególnie czworogłowego uda, działa ochronnie: silny mięsień pomaga stabilizować kolano i lepiej rozkładać siły, z którymi chrząstka radzi sobie coraz gorzej. Rehabilitację prowadzi najpierw fizjoterapeuta, na skierowanie lekarza, a potem kontynuuje się ją samodzielnie w domu.

3 proste ćwiczenia na mięsień czworogłowy do wykonania w domu

Te klasyczne ćwiczenia wzmacniające udo często pojawiają się w rehabilitacji. Skonsultuj je z lekarzem lub fizjoterapeutą i wykonuj wyłącznie poza okresami zaostrzeń, powoli i bez forsowania bólu.

1. Dociskanie ręcznika. Na siedząco lub na leżąco, z wyprostowaną nogą, wsuń zwinięty ręcznik pod kolano. Napnij udo, dociskając kolano do ręcznika, wytrzymaj 5 sekund i rozluźnij. Około dziesięciu powtórzeń na każdą stronę.

2. Prostowanie nogi na siedząco. Usiądź głęboko na stabilnym krześle, plecami przy oparciu, powoli wyprostuj jedną nogę do poziomu, przytrzymaj 3 do 5 sekund, a potem łagodnie opuść. Około dziesięciu powtórzeń na nogę.

3. Wstawanie z krzesła. Na dość wysokim krześle opartym o ścianę, ze stopami płasko na szerokość bioder, wstań, w razie potrzeby pomagając sobie podłokietnikami, a potem powoli usiądź. Zacznij od 5 powtórzeń.

Lekki dyskomfort jest możliwy; jeśli ból wyraźnie narasta albo kolano puchnie, przerwij i porozmawiaj z lekarzem.

Mit: „przy zwyrodnieniu lepiej oszczędzać kolano”

Oszczędzać nie znaczy unieruchamiać. Lekki dyskomfort podczas aktywności, który mija w ciągu kilku godzin, zwykle nie jest sygnałem alarmowym. Jeśli jednak kolano puchnie, robi się ciepłe albo ból budzi w nocy, może to być zaostrzenie stanu zapalnego: daj stawowi względny odpoczynek, skonsultuj się z lekarzem i wróć do aktywności, gdy zaostrzenie minie.

Nawyki i triki, które chronią kolano na co dzień

Przy nadwadze utrata kilogramów należy do najskuteczniejszych sposobów: nadmierna masa ciała przyspiesza przebieg gonartrozy, a schudnięcie, gdy jest potrzebne, zawsze przynosi korzyść. W połączeniu z aktywnością fizyczną odciąża staw i może zmniejszyć ból.

Liczy się też obuwie: wybieraj miękkie, dobrze amortyzujące podeszwy, dobre trzymanie stopy i niskie obcasy. Laska trzymana w ręce po stronie przeciwnej do bolącego kolana odciąża staw na dłuższych trasach. Unikaj również długiego stania i długiego siedzenia bez ruchu, po których kolano trudno się rozrusza: regularnie wstawaj i zrób kilka kroków. Bolące kolano zwiększa też ryzyko upadku: uwolnij przejścia, usuń dywaniki i zamontuj uchwyty w łazience i toalecie.

Opaska lub orteza może dać komfort i stabilność przy niektórych czynnościach, ale nie zastąpi pracy mięśni. Niech dobierze ją specjalista, tak by pasowała do rodzaju zwyrodnienia. W okresie zaostrzenia, z ociepleniem, obrzękiem lub wysiękiem, bólem budzącym w nocy albo poranną sztywnością trwającą ponad kwadrans, aktywność należy czasowo wstrzymać: daj kolanu względny odpoczynek, bez długiego stania i dźwigania, i zasięgnij porady lekarza. Zimny okład może przynieść ulgę. Do aktywności wraca się zaraz po ustąpieniu zaostrzenia.

Kiedy iść do lekarza i jakie leczenie rozważyć?

Mężczyzna siedzący na brzegu łóżka z ręką na kolanie

Do lekarza rodzinnego, reumatologa lub ortopedy warto się zgłosić, jeśli ból utrudnia chodzenie, budzi w nocy albo gdy kolano puchnie, robi się ciepłe lub się blokuje. Zdjęcie rentgenowskie pozwala potwierdzić gonartrozę i ocenić jej stopień. Duży wysięk, towarzysząca gorączka albo nagły ból po niefortunnym ruchu wymagają szybkiej konsultacji.

Leczenie niemal zawsze zaczyna się od prostych kroków: dopasowanej aktywności, fizjoterapii, redukcji masy ciała i, w okresach bólu, leków przeciwbólowych (najpierw paracetamol, a w razie potrzeby krótko niesteroidowe leki przeciwzapalne), zgodnie z zaleceniem lekarza. W okresie zaostrzenia zapalnego dostawowe wstrzyknięcie kortykosteroidu może krótkotrwale złagodzić ból, choć nie wpływa na zużycie chrząstki. Iniekcje kwasu hialuronowego, które mają „smarować” staw, są nadal stosowane, ale ich skuteczność pozostaje dyskusyjna. Gdy zwyrodnienie jest zaawansowane, ból nie ustępuje mimo leczenia, a codzienne życie wyraźnie na tym cierpi, można wraz z chirurgiem ortopedą rozważyć endoprotezę kolana.

Podsumowując: chodzi nie o to, by kolanu wszystkiego zabraniać, ale by oszczędzać mu największych obciążeń i jednocześnie utrzymywać je w ruchu. Program ułożony z lekarzem lub fizjoterapeutą i dopasowany do bieżącego poziomu bólu pozostaje najlepszym sposobem na zachowanie samodzielności.

Najczęstsze pytania o zwyrodnienie kolana

Czy przy zwyrodnieniu kolana można jeszcze chodzić po schodach?
Tak, zmieniając sposób: trzymaj się poręczy, wchodź nogą mniej bolącą, a schodź najpierw nogą bolącą. W okresie zaostrzenia lepiej ograniczyć schody.

Czy trzeba rzucić sport?
Nie. Aktywność fizyczna to podstawa leczenia zwyrodnienia. Marsz, pływanie i rower są odpowiednie; sportów z obrotami lub kontaktowych uprawianych intensywnie lepiej unikać, a trucht wybierać po miękkim podłożu. Przed powrotem do sportu zapytaj lekarza o radę.

Jakie objawy powinny skłonić do przerwania aktywności i wizyty u lekarza?
Ból, który gwałtownie narasta w ciągu kilku dni, ból budzący w nocy, poranna sztywność trwająca ponad 15 minut, kolano obrzęknięte, zaczerwienione lub ciepłe. Te objawy wskazują na zaostrzenie zwyrodnienia i wymagają szybkiej porady lekarskiej.

Héritage, argent, logement : ne ratez plus rien de ce qui compte
L’essentiel pour vos finances et votre patrimoine, directement dans votre boîte mail.
Succession, donation : les règles qui changent
Logement, impôts : les bons réflexes pour économiser
Gratuit, désinscription en un clic
Udostępnij ten artykuł
Alain est un passionné d'immobilier et d'entrepreneuriat, il partage des repères pour aider les lecteurs à y voir clair.

Przeczytaj takze

1 Commentaire

  1. Zwyrodnienie biodra: codzienne czynności, które warto zmienić, by mniej cierpieć

    […] Najlepiej znoszone są sporty bez wstrząsów. Marsz w wygodnym tempie, pływanie (w wodzie ciało jest lżejsze) i rower z siodełkiem ustawionym dość wysoko, by ograniczyć zgięcie, utrzymują ruchomość bez miażdżenia chrząstki. Lepiej kilka krótkich wyjść niż jeden duży wysiłek w niedzielę. Bieganie, skoki i sporty z obrotami lub nagłym hamowaniem warto natomiast omówić z lekarzem. Jeśli bolą też kolana, przeczytaj o tym, jakich ruchów unikać przy zwyrodnieniu kolana i czym je zastąpić. […]

Laisser un commentaire —

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *