Bir aile fertinin ölümüyle birlikte evde kalan köpek veya kedi, hiç kimsenin alamaması halinde ne olur? Kardeşler içinde kimse hayvanı alamaz: daire çok dar, biri alerjisi var, başka birinin zaten hayvanı var, yaşam koşulları uygun değil. Türkiye’de her yıl binlerce aile bu durum karşısında kalır ve bunun somut çözümleri vardır.
Mirasçılardan hiçbiri hayvanı alamaması halinde, çözüm çoğunlukla belediye hayvan bakımevleri veya hayvan koruma derneği aracılığıyla sağlanır. Bazen geçici barınma evinde kalmak suretiyle kalıcı bir sahiplenme bulunana kadar hayvan bakılır. Veraset işlemleriyle ilgilenen noter, özellikle çöpü önceden belirtmişse, aileyi bu kurumlara yönlendirebilir.
Miras Hukukunda Hayvanın Hukuki Durumu
Türk miras hukuku bakımından köpek veya kedi, mirasçı olamaz ve doğrudan mirasa konu olamaz. Hayvan, terekeye (miras bırakanın malvarlığına) dahil bir « eşya » veya « malvarlığı unsuru » olarak kabul edilir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve buna ilişkin mevzuat, evcil hayvanları koruma kapsamına alsa da, miras hukuku açısından hayvanlar mirasçılık hakları taşımaz.
Bu sınıflandırma önemli sonuçlar doğurur: hayvan, tıpkı bir araç veya mobilya gibi veraset işlemlerine dahil edilebilir, ancak hayvan hakları açısından özel değerlendirilmesi gerekir. Uygulamada, evcil hayvan çoğu zaman mirasçılardan birine « fiilen » geçer; bu, kanunda özel bir hükümle değil, aile içi anlaşma ve fiili sahiplenme ile gerçekleşir.
Mirasçılar Arasında Hayvan Kime Kalır
Vasiyetname olmadığında hayvan, genel miras hukuku kurallarına göre verilir. Hukuki düzen itibariyle, hayvan mirasçılardan birine atanabilir, ancak uygulamada aile, hiçbir resmi paylaştırma yapılmaksızın hayvanı kimin alacağı konusunda anlaşmaya varır.
Sorun, mirasçılardan hiçbirinin hayvanı alamaması veya almak istemediği zaman ortaya çıkar. Bir mobilyayı saklayabilir veya satabilirsiniz ama canlı bir hayvanın günlük ihtiyaçları vardır. Bu durum acil ve çözümü gerektiren bir hale dönüşür. İşte bu noktada aile dışındaki kurumlar devreye girer.
Ailede Kimse Hayvanı Alamadığında Ne Yapmalı
İlk adım, yerel belediye hayvan bakımevine veya hayvan koruma derneğine başvurmaktır. Bu kurumlar, sahipsiz kalmış bir hayvanı alacak, sağlık durumunu ve davranışını değerlendirecek, ardından yeni bir aile bulunana kadar bakımını sağlayacak prosedürlere sahiptir. Kabulün zamanlaması mevcut kapasiteye bağlı olsa da, çoğu hayvan bakımevi bu tür durumları öncelikli olarak ele alır.
Belediye Hayvan Bakımevleri ve Dernek Başvurusu
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve Hayvanların Korunmasına Dair Uygulama Yönetmeliği kapsamında, belediyelerin görevleri arasında « sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların » bakımı, rehabilitasyonu ve sahiplendirilmesi yer alır. Yaşanılan ilçenin belediye hayvan bakımevine telefon açılıp, ölüm belgesinin sunulmasıyla prosedür başlatılabilir. Hayvan, « sahipsiz hayvan » statüsüne geçirilerek bakımeve alınır ve sahiplendirme için sıraya konur.
Geçici Barınma ve Fostering Seçeneği
Kalıcı bir sahiplenme bulunana kadar, hayvan geçici barınma evinde veya gönüllü bir aile tarafından « fostering » yöntemiyle bakılabilir. Bu seçenek, özellikle yaşlı veya stress durumunda olan hayvanlar için, bakımevinin toplu yaşam ortamında kalmaktan daha uygun olabilir. Bu sistem, aile için de zaman kazandırırken, hayvan için de daha rahat bir ortam sağlar.
Yapılması Gereken İlk İş
Ölümün ardından birkaç gün içinde mümkünse yerel belediye hayvan bakımevine başvurun. Ne kadar hızlı başvurulursa, hayvan evde yalnız kalmaz ve yeni sahiplenme şansı da artar.
Hayvan Sahibi Önceden Hazırlık Yapabilir
Bu tür durumlara girmemenin en iyi yolu, yaşam süresince önceden hazırlık yapmaktır. Türk hukuku, hayvan sahibinin ölümünden sonra hayvanının durumunu düzenlemek için bazı araçlar sunar.
Vasiyetname ve Hayvanın Atanması
Vasiyetname, güvenilen bir üçüncü kişiye hayvanın verilmesini hükmü altına almak üzere yazılabilir. Bu durumda, belki de veteriner masraflarını ve bakım giderlerini karşılamak üzere o kişiye bir meblağ bırakılabilir. Hayvan veterinerinin veya başka kişinin sorumluluğuna atandığında, bu kişi yasal olarak hayvanın bakımından sorumlu hale gelir. Noter, bu tür ibareleri hassasiyet ve açıklık içinde düzenler, böylece diğer mirasçılar tarafından da uyulması sağlanabilir.
Dernek veya Kurum İle Anlaşma
Ailede güvenilecek kimse yoksa, bir hayvan koruma derneği veya kuruluş ile resmi anlaşma yapılabilir. Bu mekanizma, ölen kişinin belirlenmiş bir meblağı kuruma devredip, kurumun hayvanın yerleştirilmesi ve izlenmesi sorumluluğunu almasını sağlar. Bazı dernekler bu tür düzenlemeler için hazır sözleşme formları sunmaktadır.
| Seçenek | Ne Zaman Kullanılır |
|---|---|
| Vasiyetnamede atama | Güvenilen bir kişi önceden belirlenmiş ise |
| Dernek anlaşması | Yakın çevrede uygun kimse yoksa |
| Belediye hayvan bakımevi başvurusu | Ölüm sonrasında hızlı çözüm gerekli ise |
Hukuki Sınır: Hayvan Mirasçı Olamaz
İyi niyetli hazırlığa rağmen, bir hayvan asla yasal anlamda mirasçı olamaz veya doğrudan miras alıcısı olarak tayin edilemez. Türk hukuku, hayvanları hukuki şahsiyet taşımadığı için, onlar adına taşınır mal almalarını yasaklar. Hayvanın bakımı için ayrılan tüm meblağlar, başka bir gerçek kişi veya yetkili kurum adına geçmelidir.
Bu sınırlama, vasiyetnamenin en güvenilir araç olmasının nedenini açıklar: insan bir aracı (noter tarafından onaylanan bir kişi veya derni) belirleyerek, bu aracının hayvanın refahını sağlamasını garantilemeye çalışır. Böyle bir ön hazırlık olmadığında, aile belediye kurumlarına başvurmak dışında seçeneğe sahip olmaz ve bu durum zorunlu, acı bir durum haline gelir.
