Ένας χήρος ή μια χήρα ξαναπαντρεύεται. Ένα ζευγάρι χωρίζει μετά από είκοσι χρόνια γάμου. Ένας συνταξιούχος παντρεύεται για δεύτερη φορά το άτομο με το οποίο ζει μαζί δέκα χρόνια. Αυτές οι τρεις ιστορίες φαίνονται συνηθισμένες, αλλά έχουν εντελώς διαφορετικές συνέπειες στη σύνταξη λόγω θανάτου. Ανάλογα με το καθεστώς ασφάλισης, ο επανέγγαμος ή η επανέγγαμη μπορεί να χάσει μέρος ή το σύνολο των δικαιωμάτων του.
Σύμφωνα με τον Ν. 4387/2016 (άρθρο 12) και τις ρυθμίσεις του e‑ΕΦΚΑ, η σύνταξη λόγω θανάτου του συζύγου διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες: η ιδιότητα του επιζώντος (παντρεμένος, χήρος, διαζευγμένος, επανέγγαμος) δεν αλλάζει το δικαίωμα στη σύνταξη, αλλά επηρεάζει το ποσοστό διανομής, τη διάρκεια και ορισμένες προϋποθέσεις όπως τα έτη γάμου και η ύπαρξη διατροφής.
Τι είναι η σύνταξη λόγω θανάτου και ποιος έχει δικαίωμα;
Η σύνταξη λόγω θανάτου αποτελεί ένα μέρος της σύνταξης που έλαβε ή θα έλαμβανε ένας ασφαλισμένος ή συνταξιούχος κατά τη ζωή του, και διατίθεται στον επιζώντα σύζυγο. Εφαρμόζεται τόσο για τη βασική σύνταξη όσο και για την προσθήκη αυτής. Στο ελληνικό σύστημα, θα πρέπει να έχετε νόμιμα παντρευθεί τον ασφαλισμένο, να έχετε φτάσει συγκεκριμένη ηλικία (στη Ελλάδα εφαρμόζονται διάφοροι όροι ηλικίας ανάλογα με τα χρόνια γάμου) και να τηρείτε όρια εισοδήματος. Το σύμφωνο συμβίωσης (μη νόμιμος γάμος) και η συμβίωση δεν ανοίγουν δικαίωμα στη σύνταξη λόγω θανάτου στο γενικό σύστημα.
Μπορούν οι διαζευγμένοι σύζυγοι να λάβουν σύνταξη λόγω θανάτου;
Ναι, και αυτό είναι συχνά έκπληξη για τους ενδιαφερόμενους: ο χωρισμός δεν διαγράφει το δικαίωμα στη σύνταξη λόγω θανάτου. Ένας διαζευγμένος σύζυγος, ακόμη και αν έχει παντρευθεί ξανά, μπορεί να διεκδικήσει ένα μέρος της σύνταξης του πρώην συζύγου ή πρώην συζύγου του κατά τη ζωή και μετά το θάνατό του, υπό την προϋπόθεση ότι ο γάμος πραγματοποιήθηκε και δεν υπήρξε νέα ένωση πριν από το θάνατο του πρώην συζύγου. Ο κανόνας ισχύει για το ελληνικό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, εφόσον φυσικά πληροί τα κριτήρια ηλικίας και εισοδήματος του καθεστώτος.
Αυτό που έχει σημασία σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η διάρκεια του γάμου. Όταν ο ασφαλισμένος έχει γνωρίσει αρκετούς γάμους, κάθε διαζευγμένος σύζυγος και ο επιζών σύζυγος λαμβάνουν ένα ποσοστό υπολογιζόμενο με βάση το χρόνο παντρεμένο με αυτόν, και όχι με βάση την παλαιότητα της διαχωρισμού ή του επανέγγαμου.
Επανέγγαμος και σύνταξη λόγω θανάτου: διαφορετικοί κανόνες ανάλογα με το σύστημα
Αυτό είναι το λιγότερο γνωστό σημείο του διατάγματος. Ο επανέγγαμος ή η επανέγγαμη μετά το θάνατο του συζύγου, ή η συμβίωση, έχουν ριζικά διαφορετικές συνέπειες ανάλογα με τον τύπο του συστήματος ασφάλισης.
e‑ΕΦΚΑ (Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης)
Στο σύστημα του e‑ΕΦΚΑ, που καλύπτει τόσο τον ιδιωτικό όσο και το δημόσιο τομέα, δεν υπάρχει πρόβλημα: ο επανέγγαμος, το σύμφωνο συμβίωσης ή η συμβίωση δεν συνεπάγονται ούτε αναστολή ούτε οριστική απώλεια της σύνταξης λόγω θανάτου. Μόλις χορηγηθεί, παραμένει καθυστερημένη όσο τηρούνται οι όροι εισοδήματος, ανεξάρτητα από τη προσωπική ζωή του δικαιούχου.
Δημόσιοι Υπάλληλοι (ΕΤΑΑ-ΤΑΠ)
Για τους δημόσιους υπαλλήλους, ο κανόνας είναι πιο αυστηρός. Ο επανέγγαμος, η συμβίωση ή το σύμφωνο συμβίωσης συνεπάγονται την αναστολή της σύνταξης λόγω θανάτου. Εάν τερματιστεί η νέα ένωση (διαζύγιο, χωρισμός, θάνατος του νέου συζύγου), η σύνταξη μπορεί να επανατοποθετηθεί κατόπιν αιτήματος.
| Σύστημα | Επίδραση του επανέγγαμου |
|---|---|
| e‑ΕΦΚΑ | Καμία επίδραση, δικαιώματα διατηρούνται |
| ΕΤΑΑ-ΤΑΠ (Δημόσιοι) | Αναστολή, με δυνατότητα επανατοποθέτησης |
Η παγίδα της μη δηλωμένης συμβίωσης
Η ζωή σε σχέση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης δεν επηρεάζει τα δικαιώματα στη σύνταξη λόγω θανάτου στο e‑ΕΦΚΑ, αλλά ο φορέας ασφάλισης μπορεί να ζητήσει δικαιολογητικά σχετικά με την προσωπική ζωή σε περίπτωση αμφιβολίας για μη δηλωμένη συμβίωση, ειδικά για την επαλήθευση των όρων εισοδήματος.
Πώς διανέμεται η σύνταξη λόγω θανάτου μεταξύ πολλών συζύγων και πρώην συζύγων;
Όταν ένας ασφαλισμένος έχει γνωρίσει αρκετούς γάμους, η σύνταξη λόγω θανάτου μοιράζεται μεταξύ του επιζώντος συζύγου και κάθε πρώην συζύγου ανάλογα με τη διάρκεια του γάμου. Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: ένας ασφαλισμένος ήταν παντρεμένος δεκαπέντε χρόνια με την πρώτη σύζυγο, στη συνέχεια δέκα χρόνια με τη δεύτερη που ήταν ακόμη η σύζυγός του κατά τη στιγμή του θανάτου του. Η σύνταξη κατανέμεται στη συνέχεια τρία τέταρτα για την πρώτη (δεκαπέντε εικοσιπέντε) και ένα τέταρτο για τη δεύτερη (δέκα εικοσιπέντε), βάσει των εικοσιπέντε χρόνων γάμου συσσωρευμένα.
Αυτή η διανομή υπολογίζεται εκ νέου αυτόματα σε κάθε αλλαγή κατάστασης, ειδικότερα όταν ένας από τους δικαιούχους αποθνήσκει.
Τι συμβαίνει με το μερίδιο ενός πρώην συζύγου που αποθνήσκει;
Εάν ένας από τους πρώην συζύγους ή ο επιζών σύζυγος αποθνήσκει με τη σειρά του, το μερίδιό του της σύνταξης δεν χάνεται για τους άλλους δικαιούχους. Κατανέμεται ξανά μεταξύ των υπόλοιπων κατόχων, πάντα ακολουθώντας τον ίδιο κλειδί διανομής βάσει της αντίστοιχης διάρκειας κάθε γάμου. Στο προηγούμενο παράδειγμα, εάν η δεύτερη σύζυγος αποθνήσκει, η πρώτη ανακτά το σύνολο της σύνταξης λόγω θανάτου.
Η διαδικασία για την αίτηση σύνταξης λόγω θανάτου
Η σύνταξη λόγω θανάτου δεν καταβάλλεται ποτέ αυτόματα: πρέπει να ζητηθεί στον e‑ΕΦΚΑ ή στον αρμόδιο φορέα του ασφαλισμένου, τόσο για τη βασική σύνταξη όσο και για τυχόν προσθήκες. Το δοσιμετρικό αρχείο πρέπει να υποβληθεί από κάθε σύζυγο ή πρώην σύζυγο ενδιαφερόμενο, με τα δικαιολογητικά του γάμου, του διαζυγίου και του εισοδήματος. Ένα ημιτελές ή εκπρόθεσμα υποβληθέν δοσιμέτρι καθυστερεί την πρώτη καταβολή, χωρίς αυτόματη αναδρομική επίδραση πέρα των ορισμένων χρονικών περιόδων κατά τους φορείς.
