Ένας συγγενής φεύγει, και μαζί του μένει ένας σκύλος που περιμένει την επιστροφή του ή μια γάτα που περιφέρεται σε ένα κενό διαμέρισμα. Κανείς στα αδέλφια δεν μπορεί να το φροντίσει: το σπίτι είναι πολύ μικρό, υπάρχει αλλεργία, υπάρχει ήδη άλλο ζώο, η επαγγελματική ζωή δεν το επιτρέπει. Αυτή η κατάσταση αφορά χιλιάδες οικογένειες και έχει συγκεκριμένες, πρακτικές λύσεις.
Όταν κανείς δεν μπορεί να υποδεχθεί το ζώο, η λύση περνάει συνήθως μέσα από ένα καταφύγιο ή μια οργάνωση προστασίας ζώων. Στην Ελλάδα, δεν υπάρχει δημόσιος μηχανισμός που αναλαμβάνει αυτόματα τα ζώα συντροφιάς ανίκανων ιδιοκτητών. Η ευθύνη είναι νομικά των οικείων του ατόμου, υπό το γενικό πλαίσιο του Ν. 4830/2021 για την ευζωία των ζώων συντροφιάς.
Νομικό καθεστώς του ζώου συντροφιάς στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τον Ν. 4830/2021, ο ιδιοκτήτης ή κηδεμόνας ενός ζώου συντροφιάς είναι το φυσικό πρόσωπο στο όνομα του οποίου είναι δηλωμένο το ζώο στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς (ΕΜΖΣ). Ο νόμος ορίζει ως εγκατάλειψη ζώου συντροφιάς την σκόπιμη απομάκρυνση ή τη μη φροντίδα του, συμπεριλαμβανομένης και της «παθητικής εγκατάλειψης» (δηλαδή να το αφήνεις χωρίς τροφή, φροντίδα ή ιατρική περίθαλψη).
Σημαντικό: η εγκατάλειψη ζώου συντροφιάς είναι ποινικά κολάσιμη πράξη και επισύρει βαριές ποινικές και διοικητικές κυρώσεις (χρηματικά πρόστιμα). Αυτό σημαίνει ότι τα μέλη της οικογένειας δεν μπορούν απλώς να αγνοήσουν το ζώο και πρέπει να βρουν λύση με νομικό τρόπο.
Τι συμβαίνει με το ζώο όταν ο ιδιοκτήτης δεν μπορεί να το φροντίσει
Στην περίπτωση ενός κατάκοιτου ή ανήμπορου ατόμου, η ευθύνη για το ζώο περιέχεται στα δικαιώματα και υποχρεώσεις του κηδεμόνα του ή των οικείων του. Αν κανείς δεν μπορεί να αναλάβει τη φροντίδα, η λύση είναι να απευθυνθούν σε κατάλληλα καταφύγια ή οργανώσεις προστασίας ζώων.
Καταφύγια και οργανώσεις προστασίας ζώων
Τα τοπικά καταφύγια ζώων και οι οργανώσεις προστασίας ζώων δέχονται τακτικά ζώα που δεν μπορούν να φροντιστούν από τις οικογένειές τους. Αρκεί ένα τηλεφώνημα και η παρουσίαση ενός εγγράφου που να αποδεικνύει τα περιστατικά (π.χ. πιστοποιητικό νοσηλείας, δικαστικές αποφάσεις) για να ξεκινήσει η διαδικασία. Πολλές οργανώσεις προσφέρουν ακόμη και συνδρομή προς τις οικογένειες που αντιμετωπίζουν αυτήν την δύσκολη κατάσταση.
Προσωρινές λύσεις: φιλοξενία σε άλλη οικογένεια
Πριν από τη μόνιμη λύση, η προσωρινή φιλοξενία του ζώου σε άλλη οικογένεια μπορεί να είναι λύση. Μερικές οργανώσεις οργανώνουν αυτού του είδους τη μετάβαση, ιδιαίτερα χρήσιμη για παλιά ή ανήσυχα ζώα που δεν προσαρμόζονται καλά σε έναν χώρο καταφυγίου. Αυτό το σύστημα δίνει χρόνο στην οικογένεια να βρει μια μόνιμη λύση χωρίς να κινδυνεύει το ζώο.
Το σωστό βήμα για άμεση δράση
Επικοινωνήστε με το πλησιέστερο καταφύγιο ή οργάνωση προστασίας ζώων όσο το δυνατόν συντομότερα. Όσο πιο γρήγορη είναι η ανάληψη, τόσο λιγότερο χρόνο μένει το ζώο μόνο, και τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει για σταθερή νέα κατοικία.
Πώς να προετοιμαστείς για να προστατεύσεις το ζώο σου
Ο καλύτερος τρόπος να αποφύγεις αυτού του είδους τη κατάσταση είναι η προανάληψη, κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Υπάρχουν αρκετά νομικά εργαλεία για να προσδιορίσεις το μέλλον του ζώου σου πριν ακόμη το θέμα γίνει επείγον.
Διαθήκη και νομική κληρονομιά
Μια διαθήκη μπορεί να ορίσει κληρονόμο που θα φροντίσει το ζώο, συνοδευόμενη πιθανώς από ένα χρηματικό ποσό για να καλύψει κτηνιατρικές δαπάνες και συντήρηση. Αυτού του είδους η κληρονομιά με όρο, γνωστή ως «κληρονομιά υπό όρο», δεσμεύει νομικά το ορισθέν πρόσωπο να φροντίσει το ζώο σε αντάλλαγμα του περιουσιακού στοιχείου ή του ποσού που λαμβάνει. Ένας δικηγόρος ή συμβολαιογράφος μπορεί να συντάξει αυτό τον όρο με ακρίβεια ώστε να είναι νομικά δεσμευτικός.
Σύμβαση με μια οργάνωση προστασίας ζώων
Για όσους δεν έχουν κανέναν αξιόπιστο πρόσωπο στο περιβάλλον τους, μια σύμβαση με μια οργάνωση προστασίας ζώων αποτελεί σταθερή εναλλακτική λύση. Αυτός ο μηχανισμός επιτρέπει τη μεταφορά ενός χρηματικού ποσού σε έναν τρίτο αξιόπιστο φορέα ή σε μια δομή, υπό την προϋπόθεση ότι θα αναλάβει την τοποθέτηση και παρακολούθηση του ζώου μετά το θάνατο. Ορισμένες οργανώσεις προσφέρουν τυποποιημένα συμβόλαια που ενσωματώνουν αυτή τη φροντίδα από την αρχή.
| Λύση | Πότε να τη χρησιμοποιήσεις |
|---|---|
| Κληρονομιά υπό όρο | Έχεις ορίσει ένα αξιόπιστο πρόσωπο εκ των προτέρων |
| Σύμβαση με οργάνωση προστασίας | Δεν έχεις κοντά κανέναν διαθέσιμο, χρειάζεσαι συντονισμένη παρακολούθηση |
| Καταφύγιο ή οργάνωση | Χωρίς προπαρασκευή, κατάσταση επείγουσα |
Νομικοί περιορισμοί: το ζώο δεν μπορεί να κληρονομήσει άμεσα
Παρόλες τις καλές προθέσεις, ένα ζώο δεν μπορεί ποτέ να γίνει κληρονόμος ή δικαιούχος με νομικό τρόπο. Το δίκαιο δεν παρέχει νομική προσωπικότητα στα ζώα, τα οποία δεν μπορούν ως εκ τούτου να λάβουν ιδιοκτησία με το δικό τους όνομα. Κάθε ποσό που προορίζεται για τη συντήρησή τους πρέπει να περάσει υποχρεωτικά μέσα από ένα φυσικό πρόσωπο ή έναν νόμιμο φορέα, ο οποίος γίνεται υπεύθυνος για την κατάλληλη χρήση του σύμφωνα με τις επιθυμίες του κληροδότη.
Αυτός ο περιορισμός εξηγεί γιατί η διαθήκη παραμένει το πιο αξιόπιστο εργαλείο: επιτρέπει την παράκαμψη αυτής της αδυναμίας ορίζοντας ένα ενδιάμεσο πρόσωπο, εγγυητή του ευ ζείν του ζώου. Χωρίς αυτή την προετοιμασία, η οικογένεια μένει αβοήθητη αντιμέτωπη με μια κατάσταση που το νόμο δεν ρυθμίζει αυτόματα, και το καταφύγιο ή η οργάνωση προστασίας γίνεται η μόνη λογική λύση.
