Ένας γονέας που δίνει 10 000 € στο παιδί του συχνά νομίζει ότι έχει τακτοποιήσει το ζήτημα μια για πάντα, χωρίς να ελέγχει εκ των προτέρων τι ισχύει κατά τη δωρεά 5 000, 10 000 ή 20 000 € στα παιδιά του. Όμως, κατά τον θάνατό του, αυτό το ποσό μπορεί να επανεμφανιστεί στον υπολογισμό της κληρονομιάς. Όλα εξαρτώνται από ένα ειδικό κανονιστικό σημείο του ελληνικού δικαίου, που δεν είναι ακόμα γνωστό σε πολλές οικογένειες.
Η απάντηση περιλαμβάνει μια κύρια έννοια: την μέμψη άστοργης δωρεάς. Στην Ελλάδα, δωρεά 10 000 € που δόθηκε σε παιδί χρόνια πριν τον θάνατο δεν προσμετράται αυτομάτως στην κληρονομιά ως συνήθης δωρεά. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη νόμιμη μοίρα των αναγκαίων κληρονόμων και να προσβληθεί ως «άστοργη δωρεά» από άλλους αδελφούς ή συγγενείς που έχουν δικαίωμα στη νόμιμη μοίρα, εάν θεωρηθεί ότι η δωρεά πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό της ίσης κατανομής.
Τι είναι η δωρεά και η νόμιμη μοίρα στο ελληνικό δίκαιο;
Η δωρεά (δωρεά εν ζωή) είναι σύμβαση με την οποία ο δωρητής μεταβιβάζει περιουσία χωρίς αντάλλαγμα σε άλλο πρόσωπο ενόσω ζει. Ρυθμίζεται στον Αστικό Κώδικα (άρθρα 496 κ.ε., 498 κ.ε.).
Η νόμιμη μοίρα είναι το ελάχιστο ποσοστό της κληρονομιαίας περιουσίας που οφείλει να λάβει κάθε αναγκαίος κληρονόμος (κυρίως σύζυγος, κατιόντες και σε ορισμένες περιπτώσεις γονείς), ακόμη κι αν ο δεκανικός άφησε διαθήκη. Η νόμιμη μοίρα προστατεύεται από το ελληνικό δίκαιο για να διασφαλίσει την οικονομική ασφάλεια της οικογένειας.
Πώς ληφθείσα δωρεά μπορεί να επηρεάσει την κληρονομιά;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, εάν ένας αναγκαίος κληρονόμος (π.χ. άδελφος) ισχυριστεί ότι η δωρεά που έλαβε κάποιο άλλο παιδί ήταν «άστοργη» (δηλαδή δεν βασιζόταν σε ιδιαίτερη αγάπη ή στοργή προς το δοχέα της δωρεάς, αλλά ήταν μέσο κατάχρησης για την προσβολή της νόμιμης μοίρας του ίδιου), η δωρεά μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά τον υπολογισμό της κληρονομιάς. Τούτο δεν συμβαίνει αυτομάτως: απαιτείται έννομη δράση του ενδιαφερόμενου κληρονόμου και απόδειξη της άστοργης φύσης της δωρεάς.
Δεν θα πρέπει να συγχέεται αυτό με μια κοινή δωρεά που δίνεται φυσιολογικά μεταξύ γονέα και τέκνου, η οποία γενικώς δεν προσμετράται στη νόμιμη μοίρα άλλων κληρονόμων.
Δωρεά εν ζωή και δωρεά αιτία θανάτου: ποια η διαφορά;
Η δωρεά εν ζωή ολοκληρώνεται και υπάρχει όσο ζει ο δωρητής· ο δοχέας την κατέχει πλήρως. Η δωρεά αιτία θανάτου, αντίθετα, συμφωνείται να ισχύσει μόνο με τον θάνατο του δωρητή και υπάγεται στο κληρονομικό δίκαιο (άρθρα 2032–2035 Αστικού Κώδικα). Η διαφορά αυτή μπορεί να έχει σημασία για τον υπολογισμό των δικαιωμάτων άλλων κληρονόμων.
Γονική παροχή: ειδική κατηγορία δωρεάς;
Η γονική παροχή είναι ειδική μορφή δωρεάς από γονέα προς τέκνο, που δίνεται συνήθως για δημιουργία ή διατήρηση οικονομικής αυτοτέλειας ή για έναρξη επαγγέλματος. Στο ελληνικό δίκαιο, η γονική παροχή θεωρείται δωρεά μόνο κατά το τμήμα που υπερβαίνει «το μέτρο που επιβάλλουν οι περιστάσεις». Το υπόλοιπο μέρος θεωρείται φυσική γονική υποχρέωση και δεν υπάγεται στις κανονικές δωρεές.
| Στοιχείο | Περιγραφή στο ελληνικό δίκαιο |
|---|---|
| Δωρεά εν ζωή | Σύμβαση μεταβίβασης περιουσίας χωρίς αντάλλαγμα, ενόσω ζει ο δωρητής (Αστικός Κώδικας, άρθρα 496 κ.ε.) |
| Νόμιμη μοίρα | Ελάχιστο ποσοστό περιουσίας για αναγκαίους κληρονόμους (σύζυγος, κατιόντες, γονείς) |
| Μέμψη άστοργης δωρεάς | Ενδικοφανής διαδικασία για προσβολή δωρεάς που θεωρείται άστοργη ή προσβολή της νόμιμης μοίρας |
| Γονική παροχή | Δωρεά από γονέα προς τέκνο για οικονομική αυτοτέλεια, περιορισμένως δωρεά |
Παράδειγμα: δώρο 10 000 € που δόθηκε 5 χρόνια πριν τον θάνατο
Ας υποθέσουμε ότι γονέας δίνει 10 000 € σε ένα παιδί, στη συνέχεια πεθαίνει 5 χρόνια αργότερα και του αφήνει περιουσία ύψους 120 000 € μέσω διαθήκης ή κατά δίκαιον. Η δωρεά των 10 000 € δεν προσμετράται αυτομάτως στη νόμιμη μοίρα κάποιου άλλου κληρονόμου, εκτός εάν διαφορετικά παιδιά ή συγγενείς αποδείξουν ότι η δωρεά ήταν άστοργη και προσέβαλε τη νόμιμη μοίρα τους.
Για παράδειγμα, εάν ο δωρητής είχε δύο παιδιά και έδωσε 10 000 € μόνο σε ένα χωρίς λόγο, το άλλο παιδί θα μπορούσε ενδεχομένως να προσβάλει τη δωρεά ως άστοργη εάν η νόμιμη μοίρα του θίγεται. Η απόδειξη και η διαδικασία περιλαμβάνουν δικαστική ανάκριση.
Προσοχή: δωρεά χωρίς έγγραφη τεκμηρίωση
Μια δωρεά 10 000 € που δόθηκε «από χέρι σε χέρι» χωρίς ένδειξη σχηματισμού συμβάσεως (ή συμβολαιογραφικό έγγραφο) μπορεί να επιφέρει διαφορές κατά την κληρονομία, ιδίως εάν άλλοι κληρονόμοι αμφισβητήσουν την ύπαρξή της ή τη νόμιμη φύση της. Οι τραπεζικές κινήσεις ή άλλα έγγραφα μπορεί να βοηθήσουν στην απόδειξη.
Στο ελληνικό δικαιακό σύστημα, η προστασία της νόμιμης μοίρας είναι θεμελιώδης και αποσκοπεί να εξασφαλίσει ότι οι αναγκαίοι κληρονόμοι λαμβάνουν το ελάχιστο που τους αναλογεί, ακόμη κι αν υπήρξαν δωρεές κατά τη διάρκεια ζωής του δεκανικού. Για αυτό τον λόγο, συνιστάται σε γονείς που σκοπεύουν να δώσουν σημαντικά ποσά στα παιδιά τους να συμβουλευθούν νομικό σύμβουλο, ώστε να διασφαλίσουν ότι οι δωρεές έχουν σαφή δικαιολόγηση και δεν θα γίνουν αφορμή διαφορών μεταξύ των κληρονόμων στο μέλλον.






