Η μπουφέτα του σαλονιού, το παλιό ρολόι, η αντίκα κομότα: αυτά τα αντικείμενα γίνονται συχνά πηγή ταραχής στη δύσκολη στιγμή μετά από ένα θάνατο. Δύο κληρονόμοι παιδιά, ένα μόνο έπιπλο, και ένα ερώτημα που δηλητηριάζει το πένθος: ποιος θα το κρατήσει;
Η απάντηση είναι απλή. Το έπιπλο αποτελεί μέρος της κληρονομίας και ανήκει σε όλους τους κληρονόμους σε κοινό κληρονομιαίο σύνολο μέχρι τη διανομή. Κανείς δεν μπορεί να το κατέχει μόνος του χωρίς συμφωνία των άλλων, αλλά υπάρχουν πρακτικές λύσεις για γρήγορη επίλυση: φιλική συμφωνία, κλήρωση, καταβολή αποζημίωσης (σoulte), ή τελευταία λύση δικαστική διανομή ενώπιον του δικαστηρίου.
Γιατί ένα έπιπλο μπορεί να προκαλέσει σύγκρουση σε μια κληρονομία
Ένα έπιπλο δεν έχει συνήθως μεγάλη χρηματική αξία, αλλά φέρει ισχυρό συναισθηματικό βάρος. Είναι το έπιπλο του οικογενειακού σαλονιού, το δώρο γάμου των γονιών, το ανάμνημα ενός τόπου διακοπών. Αυτή η συναισθηματική αξία, αόρατη στα χαρτιά, εξηγεί γιατί δύο κληρονόμοι μπορεί να τσακωθούν για το ίδιο αντικείμενο ενώ άλλα στοιχεία της κληρονομίας, συχνά πολύ πιο ακριβά, δεν προκαλούν καμία διαφορά.
Αυτός ο τύπος οικογενειακής σύγκρουσης αποκαλύπτει μια νομική ασάφεια που δεν είναι γνωστή: όσο δεν γίνει η διανομή, κανένας από τα παιδιά δεν έχει αποκλειστικό δικαίωμα ιδιοκτησίας σε τίποτα. Όλα ανήκουν συλλογικά στο κοινό κληρονομιαίο σύνολο, επομένως πρέπει να βρεθεί συμφωνία ή διαδικασία για να βγούν από αυτή την κατάσταση.
Οι νομικοί κανόνες: ποιος έχει δικαίωμα σε τι;
Χωρίς διαθήκη: το κοινό κληρονομιαίο σύνολο και η ίση διανομή
Ελλείψει διαθήκης, ο νόμος οργανώνει την κληρονομία σύμφωνα με μια σειρά κληρονόμων και σταθερά μέρη. Τα παιδιά κληρονομούν γενικά σε ίσα μέρη τα στοιχεία της κληρονομίας, συμπεριλαμβανομένων των επίπλων. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί λαμβάνει φυσικά ένα μέρος του διαμφισβητούμενου επίπλου, αλλά ότι η αξία του πρέπει να ενταχθεί ισότιμα στη συνολική διανομή της κληρονομίας.
Στην πράξη, αν ένα από τα δύο παιδιά κρατήσει το έπιπλο, το άλλο πρέπει να λάβει αποζημίωση ισοδύναμη, σε χρήματα ή σε αγαθά συγκρίσιμης αξίας, ώστε να διατηρηθεί η ισότητα της διανομής.
Με διαθήκη: περιορισμένο περιθώριο από την υποχρεωτική μερίδα
Μια διαθήκη μπορεί να ορίσει ένα συγκεκριμένο δικαιούχο για ένα συγκεκριμένο έπιπλο. Αυτή η βούληση σέβεται κατ’ αρχήν, αλλά περιορίζεται από την υποχρεωτική μερίδα, το ελάχιστο μέρος της περιουσίας που ανήκει υποχρεωτικά στα παιδιά και δεν μπορούν οι γονείς να τους στερήσουν. Μια διαθήκη δεν μπορεί επομένως να βλάψει ένα παιδί στο σημείο να το στερήσει του υποχρεωτικού του μέρους, ακόμη και αν αποδίδει ένα συγκεκριμένο έπιπλο στον αδελφό ή την αδελφή του.
Η φιλική διανομή: επίτευξη συμφωνίας μεταξύ κληρονόμων
Η ταχύτερη, οικονομικότερη και λιγότερο καταστρεπτική λύση για την οικογένεια παραμένει η φιλική διανομή. Βασίζεται στη συναίνεση όλων των κληρονόμων, τυποποιημένη στη συνέχεια με πράξη διανομής που συντάσσεται από το συμβολαιογράφο. Ο τελευταίος συχνά παίζει ρόλο ουδέτερου διαιτητή, ικανού να αποδυναμώσει τις εντάσεις υπενθυμίζοντας τους κανόνες και προτείνοντας ισορροπημένες λύσεις.
Πρακτικές μέθοδοι (κλήρωση, soulte, ανταλλαγή)
Πολλές πρακτικές μέθοδοι επιτρέπουν να αποφασιστεί χωρίς παρατεταμένη σύγκρουση. Η κλήρωση έχει το πλεονέκτημα ότι είναι ουδέτερη και γρήγορη: κανείς δεν «κέρδισε» τον άλλον, ο τύχη αποφάσισε. Η soulte συνίσταται στο ότι το παιδί που κρατά το έπιπλο καταβάλλει στο άλλο ένα ποσό ισοδύναμο με το ήμισυ της εκτιμώμενης αξίας του, συχνά μετά από απογραφή ή εκτίμηση. Τέλος, η ανταλλαγή παραμένει ενδιαφέρουσα επιλογή όταν ένα άλλο αγαθό συγκρίσιμης αξίας μπορεί να αποζημιώσει αυτό που παραχωρείται.
- Η κλήρωση για να αποφασιστεί ουδέτερα
- Η soulte, για να κρατήσει κανείς το έπιπλο αποζημιώνοντας τον άλλο κληρονόμο
- Η ανταλλαγή με αγαθό ισοδύναμης αξίας
- Η πώληση του επίπλου, με διανομή του τιμήματος
Να αποσύρει κανείς το έπιπλο από την οικογενειακή κατοικία πριν την συμφωνία των άλλων κληρονόμων, ακόμη και «για να το προστατέψει», μπορεί να ερμηνευθεί ως εμπόδιση κληρονομίας. Αυτό εκθέτει τον κίνδυνο απώλειας των δικαιωμάτων σε αυτό το συγκεκριμένο αγαθό.
Η δικαστική διανομή: όταν ο διάλογος αποτύχει
Όταν δεν βρεθεί συμφωνία, παρά τις προσπάθειες διαμεσολάβησης ή τις προτάσεις του συμβολαιογράφου, κάθε κληρονόμος μπορεί να απευθυνθεί στο Πολιτικό Δικαστήριο για να ζητήσει δικαστική διανομή της κληρονομίας. Ο δικαστής εξετάζει τότε την κατάσταση, μπορεί να διατάξει εκτίμηση για να αποτιμήσει την αξία των αγαθών, και αποφασίζει σύμφωνα με τους νόμιμους κανόνες της διανομής, χωρίς να ενδιαφέρεται για συναισθηματικές εκτιμήσεις.
Αυτή η οδός παραμένει πιο μεγάλη σε διάρκεια, συχνά αρκετούς μήνες, και πιο δαπανηρή σε ποσοστά δικηγόρων και διαδικασίας. Αφήνει επίσης ανεξίτηλα ίχνη στις οικογενειακές σχέσεις, γεγονός που εξηγεί γιατί οι συμβολαιογράφοι ενθαρρύνουν συστηματικά να εξερευνηθούν όλες οι φιλικές λύσεις πριν φθάσει κανείς σε αυτό το σημείο.
Τα έξοδα της διανομής: ποιος πληρώνει τι;
Η φιλική διανομή συνεπάγεται έξοδα διανομής που υπολογίζονται ως ποσοστό της συνολικής αξίας της κληρονομίας, τα οποία καταβάλλονται στο συμβολαιογράφο που συντάσσει την πράξη. Αυτά τα έξοδα κατανέμονται συνήθως μεταξύ των κληρονόμων ανά μέρος, εκτός αν υπάρχει διαφορετική συμφωνία. Η δικαστική διανομή προσθέτει σε αυτά τα ποσοστά των δικηγόρων, υποχρεωτικά ενώπιον του Πολιτικού Δικαστηρίου, καθώς και πιθανά έξοδα εκτίμησης για την αποτίμηση των διαμφισβητούμενων αγαθών.
| Τύπος διανομής | Κατά προσέγγιση κόστος | Μέσος χρόνος |
|---|---|---|
| Φιλική διανομή | Ποσοστά συμβολαιογράφου, αρκετές εκατοντάδες ευρώ | Μερικές εβδομάδες |
| Δικαστική διανομή | Ποσοστά δικηγόρων, εκτίμησης, συχνά αρκετές χιλιάδες ευρώ | Αρκετοί μήνες, μερικές φορές πάνω από ένα χρόνο |
Συμβουλές για αποφυγή κλιμάκωσης της σύγκρουσης
Ο καλύτερος χρόνος για αποφυγή αυτού του τύπου διαφοράς παραμένει λίγο μετά το θάνατο των γονιών, πριν οι θέσεις παγώσουν. Η γρήγορη πραγματοποίηση ακριβούς απογραφής των στοιχείων της κληρονομίας, με εκτίμηση της αξίας τους, επιτρέπει να τεθεί ένα αντικειμενικό πλαίσιο από την αρχή. Ένα ουδέτερο τρίτο μέρος, συμβολαιογράφος ή οικογενειακός διαμεσολαβητής, συχνά βοηθά να αποδυναμωθούν τα συναισθήματα πριν γίνουν νομικά εμπόδια.
Είναι επίσης χρήσιμο να υπενθυμίσει κανείς ότι η διανομή δεν είναι οριστική για πάντα: μια πράξη διανομής μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αμφισβητηθεί αν ένας από τους κληρονόμους θεωρεί ότι υπέστη βλάβη ή αν η συναίνεσή του δεν ήταν ελεύθερη κατά την υπογραφή. Η δυνατότητα αυτή παραμένει ωστόσο εξαιρετική και περιορίζεται από αυστηρές χρονικές προθεσμίες, γεγονός που ενισχύει το συμφέρον καλής διαπραγμάτευσης από την πρώτη φιλική προσπάθεια.
