Μια τραπεζική κάρτα που αρνείται στο ταμείο, μια ανάληψη που μπλοκάρεται στο ΑΤΜ, ένας λογαριασμός που δεν μπορεί να ανοίξει κανείς χωρίς άδεια: για έναν ενήλικο που προστατεύεται και την οικογένειά του, αυτές οι καταστάσεις θέτουν πάντα το ίδιο ερώτημα. Τι μπορώ ακόμα να κάνω μόνος/η, και από πότε χρειάζομαι τη σύμφωνη γνώμη του συμπαραστάτη ή του επιτρόπου; Η απάντηση εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το καθεστώς που ισχύει, και οι διαφορές είναι μερικές φορές πιο λεπτές από όσο νομίζει κανείς.
Συνοπτικά: υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, το πρόσωπο κρατά την τραπεζική κάρτα και διαχειρίζεται μόνο τις καθημερινές δαπάνες, ο συμπαραστάτης παρεμβαίνει μόνο για τις πράξεις διάθεσης. Υπό στερητική δικαστική συμπαράσταση, ο λογαριασμός συχνά συνδιαχειρίζεται και η κάρτα μπορεί να είναι περιορισμένη ή να καταργηθεί. Υπό επιτροπεία, ο επίτροπος ασκεί την εκπροσώπηση: διαχειρίζεται τον λογαριασμό, τις αναλήψεις και την τραπεζική κάρτα, εκτός αν ο δικαστής ορίσει διαφορετικά.
Επιτροπεία και Δικαστική Συμπαράσταση: δύο επίπεδα προστασίας, δύο διαφορετικές επιπτώσεις στα χρήματα της καθημερινής ζωής
Η επιτροπεία και η δικαστική συμπαράσταση είναι δύο μέσα νομικής προστασίας για πρόσωπα που δεν μπορούν πλέον να διαχειρίσουν μόνα τους τα συμφέροντά τους, αλλά βασίζονται σε αντίθετη λογική. Υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, το πρόσωπο διατηρεί τη δικαιοπρακτική του ικανότητα και ενεργεί μόνο του για τις πράξεις της καθημερινής ζωής: ο συμπαραστάτης βοηθά, δεν αντικαθιστά. Υπό επιτροπεία, η εκπροσώπηση είναι ο κανόνας: ο επίτροπος ενεργεί στη θέση του ανηλίκου ή του ενηλίκου που προστατεύεται για το σύνολο σχεδόν των πράξεων οικονομικής διαχείρισης.
Αυτή η διάκριση φαίνεται άμεσα στην τράπεζα. Ένας συμπαραστάτης υπογράφει δίπλα στο προστατευόμενο πρόσωπο για τις πράξεις διάθεσης (πώληση περιουσίας, μεγάλο δάνειο, σημαντική τοποθέτηση), ενώ οι πράξεις διαχείρισης, όπως η πληρωμή αγορών ή το ρύθμιση ενός λογαριασμού, παραμένουν στη δικαιοδοσία του ατόμου μόνου. Ένας επίτροπος, αντίθετα, αναλαμβάνει την ευθύνη για σχεδόν όλες τις τραπεζικές λειτουργίες, συμπεριλαμβανομένων των πιο μικρών.
Τραπεζική κάρτα υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση: τι μπορείτε (και δεν μπορείτε) να κάνετε μόνοι
Επικουρική δικαστική συμπαράσταση: πλήρη αυτονομία για τις καθημερινές αγορές
Υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, η τραπεζική κάρτα παραμένει ένα εργαλείο της καθημερινής ζωής που διαχειρίζεται ελεύθερα. Το προστατευόμενο πρόσωπο πληρώνει τις αγορές του, τους λογαριασμούς ενέργειας, τις διασκεδάσεις του, και αποσύρει χρήματα από το ΑΤΜ χωρίς προηγούμενη άδεια. Η βοήθεια του συμπαραστάτη χρησιμοποιείται μόνο για βαριές οικονομικές αποφάσεις, όπως η υπογραφή συμβολαίου ενοικίασης, η λήψη δανείου ή η πώληση κατοικίας.
Ο λογαριασμός, ωστόσο, συχνά υπόκειται σε αυξημένη προσοχή της τράπεζας, χωρίς να απαγορεύεται εκ του νόμου. Κάθε τραπεζικό ίδρυμα προσαρμόζει τις πρακτικές του, αλλά η νομική αρχή παραμένει σαφής: υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, η αυτονομία προκρίνεται για τις καθημερινές δαπάνες.
Στερητική δικαστική συμπαράσταση: κάρτα συχνά περιορισμένη ή καταργημένη, ο συμπαραστάτης συνδιαχειρίζει
Η στερητική δικαστική συμπαράσταση αλλάζει σημαντικά τα δεδομένα. Ο συμπαραστάτης λαμβάνει τα έσοδα, ρυθμίζει τα σταθερά έξοδα και δίνει στο προστατευόμενο πρόσωπο μόνο ένα ποσό που προορίζεται για τις προσωπικές του δαπάνες. Σε αυτό το πλαίσιο, η τραπεζική κάρτα συχνά αντικαθίσταται από μια κάρτα ανάληψης με όριο, ή ακόμη και καταργείται εάν έχουν παρατηρηθεί δυσκολίες διαχείρισης στο παρελθόν.
Οι αναλήψεις περιορίζονται τότε σε ένα ποσό εβδομαδιαίο ή μηνιαίο που ορίζεται με την τράπεζα, σύμφωνα με τον συμπαραστάτη. Αυτό το όριο δεν είναι αυθαίρετο: προέρχεται από μια αξιολόγηση των πραγματικών αναγκών του προσώπου και στοχεύει στην αποφυγή ανεξέλεγκτων δαπανών, διατηρώντας παράλληλα μια δόση οικονομικής αυτονομίας.
Τραπεζική κάρτα υπό επιτροπεία: γιατί ο επίτροπος ελέγχει όλα τα (ή σχεδόν όλα)
Υπό επιτροπεία, ο επίτροπος ασκεί την οικονομική διαχείριση στο σύνολό της εκ μέρους του ανηλίκου ή του ενηλίκου που προστατεύεται. Ανοίγει και παρακολουθεί τον τραπεζικό λογαριασμό, συμβουλεύεται τα εκθέματα τραπεζικών λογαριασμών, ρυθμίζει τις καθημερινές δαπάνες και αποφασίζει τις αναλήψεις. Η κανονική τραπεζική κάρτα εξαφανίζεται γενικά και αντικαθίσταται από μια κάρτα ανάληψης με περιορισμένο όριο ή καμία κάρτα καθόλου, ανάλογα με τη δυνατότητα αυτονομίας που διατηρεί.
Αυτή η κεντρικοποίηση δεν σημαίνει πλήρη απουσία ελευθερίας. Ο δικαστής των ενδοοικογενειακών διαφορών μπορεί να προβλέψει, στο κρίμα, ένα ποσό που παραμένει στη ελεύθερη διάθεση του προστατευόμενου προσώπου για τις προσωπικές του δαπάνες. Αλλά οποιαδήποτε σημαντική λειτουργία, εξαιρετική ανάληψη, μεταφορά, μεγάλη αγορά, απαιτεί τη σύμφωνη γνώμη ή την άμεση ενέργεια του επιτρόπου.
Αναλήψεις χρημάτων και δαπάνες της καθημερινής ζωής: συγκριτικός πίνακας
| Καθεστώς | Τραπεζική Κάρτα | Αναλήψεις | Καθημερινές Δαπάνες |
|---|---|---|---|
| Επικουρική Δικαστική Συμπαράσταση | Διατηρημένη, ελεύθερη χρήση | Ελεύθερες, χωρίς επιβληθέν όριο | Διαχειρίζονται μόνοι/ες |
| Στερητική Δικαστική Συμπαράσταση | Συχνά περιορισμένη ή αντικατασταθείσα | Όριο ορισμένο με τον συμπαραστάτη | Σταθερό ποσό από τον συμπαραστάτη |
| Επιτροπεία | Καταργημένη ή πολύ περιορισμένη | Αποφασίζονται από τον επίτροπο | Διαχειρίζονται από τον επίτροπο, δυνατό χρήμα τσέπης |
Άνοιγμα και κλείσιμο τραπεζικού λογαριασμού: ποιος αποφασίζει υπό επιτροπεία ή δικαστική συμπαράσταση;
Το άνοιγμα του λογαριασμού ακολουθεί την ίδια λογική βαθμίδας. Υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, το προστατευόμενο πρόσωπο μπορεί να ανοίξει ένα λογαριασμό μόνο, αλλά συχνά με τη βοήθεια του συμπαραστάτη για να τυποποιήσει τη διαδικασία στο ίδρυμα. Υπό επιτροπεία, ο επίτροπος εκτελεί αυτή την τυποποίηση, και σχεδόν πάντα απαιτείται άδεια του δικαστή για το κλείσιμο ενός υπάρχοντος λογαριασμού ή τη μεταφορά σε άλλο ίδρυμα.
Ο νόμος επιβάλλει, επιπλέον, την αναγκαία διατήρηση του λογαριασμού στο όνομα του προστατευόμενου προσώπου αντί να αντικατασταθεί από ένα λογαριασμό διαχειριζόμενο από τον συμπαραστάτη ή τον επίτροπο. Αυτός ο κανόνας στοχεύει στη διατήρηση της τραπεζικής ταυτότητας του προσώπου, ακόμη και όταν η οικονομική διαχείριση του είναι σε μεγάλο βαθμό αναθεμένη σε άλλον.
Το όριο που συχνά αλλάζει τα δεδομένα
Ορισμένες πράξεις διάθεσης που υπερβαίνουν ένα σημαντικό ποσό απαιτούν άδεια του δικαστή, ακόμη και για έναν συμπαραστάτη ή επίτροπο ήδη σε ενεργεία. Η πώληση ακινήτου ή η αλλαγή σημαντικής αποταμίευσης δεν είναι ποτέ απλή τραπεζική τυπικότητα.
Οι καταστάσεις όπου ακόμη και υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, η βοήθεια του συμπαραστάτη γίνεται υποχρεωτική
Ορισμένες λειτουργίες ξεφεύγουν από τη συνήθη αυτονομία, ακόμη και υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση. Η λήψη δανείου προς κατανάλωση, η ακύρωση ασφάλισης ζωής, η αποδοχή ή άρνηση κληρονομιάς, ή ακόμη και η υπογραφή εντολής προστασίας του μέλλοντος είναι πράξεις διάθεσης που απαιτούν την κοινή υπογραφή του συμπαραστάτη. Το όριο ανάμεσα σε πράξη διαχείρισης και πράξη διάθεσης δεν είναι πάντα διαισθητική: ένας επαναλαμβανόμενος τραπεζικός αποδεκτός μπορεί να ειδοποιήσει τον συμπαραστάτη και να δικαιολογήσει μια παρέμβαση, ενώ μια πιο δαπανηρή αγορά, αν είναι απομονωμένη, δεν θα δημιουργήσει δυσκολία.
Στην πράξη, οι τράπεζες εφαρμόζουν τους δικούς τους κανόνες προσοχής επιπλέον του νομικού πλαισίου, γεγονός που εξηγεί γιατί δύο πρόσωπα υπό επικουρική δικαστική συμπαράσταση, που παρακολουθούνται από διαφορετικά ιδρύματα, μπορεί να αντιμετωπίσουν ουσιαστικά διαφορετικά όρια ή ελέγχους στα μέσα πληρωμής τους.
