Ένας συγγενής έχει πρόσφατα αποβιώσει και, μεταξύ των διαδικασιών, τίθεται το ερώτημα: ποιος είναι υπεύθυνος για τη φορολογική του δήλωση; Αντίθετα με μια διαδεδομένη άποψη, ο θάνατος δεν ακυρώνει αυτήν την υποχρέωση. Οι νόμιμοι κληρονόμοι πρέπει να δηλώσουν τα εισοδήματα του αποβιώσαντα στην Ελληνική Δημοσιονομική Αρχή, ακόμη και για το έτος κατά το οποίο απέβιωσε.
Η απάντηση εξαρτάται άμεσα από τη σχέση που ένωνε τον δηλούντα με τον αποβιώσαντα. Ένας σύζυγος, ένας γονιός ή ένα τέκνο που ήταν κληρονόμος δεν έχουν ακριβώς τις ίδιες υποχρεώσεις, και η φορολογική τους υπόσταση μπορεί να διαφοροποιηθεί ανάλογα με την κληρονομική μερίδα.
Ποιος είναι υπεύθυνος για τη δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα;
Η δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα πρέπει να υποβληθεί από τους νόμιμους κληρονόμους του. Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, δεν είναι υπεύθυνη η Δημοσιονομική Αρχή ούτε κάποιος ειδικός «διαχειριστής» της κληρονομιάς· η φορολογική ευθύνη μεταφέρεται ολοκληρωτικά στους κληρονόμους.
Αν ο σύζυγος έχει αποβιώσει
Ο επιζών σύζυγος είναι υπεύθυνος να υποβάλει τη δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου έως την ημερομηνία του θανάτου. Εάν ο αποβιώσας είχε δικά του εισοδήματα (σύνταξη, μισθό ή άλλες πηγές), αυτά πρέπει να δηλωθούν στις αρμόδιες φορολογικές αρχές. Ο επιζών σύζυγος έχει επίσης δικό του φορολογικό καθεστώς από την ημερομηνία του θανάτου και μετά.
Αν ένας γονιός έχει αποβιώσει
Όταν αποβιώσει ένας γονιός, όλοι οι νόμιμοι κληρονόμοι του (τέκνα ή άλλοι συγγενείς) είναι υπεύθυνοι για τη δήλωση των εισοδημάτων του από την 1η Ιανουαρίου έως την ημερομηνία θανάτου. Εάν ο αποβιώσας είχε σύζυγο, εφαρμόζονται τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για τον επιζών συζύγου.
Αν ένα τέκνο που ήταν υπό τη φορολογική επιμέλεια των γονιών έχει αποβιώσει
Εάν ένα ανήλικο ή ενήλικο τέκνο που περιλαμβανόταν στην οικογενειακή δήλωση των γονιών έχει αποβιώσει, τα εισοδήματά του (εάν υπήρχαν) θα πρέπει να δηλωθούν από τους νόμιμους κληρονόμους του ή τους γονιούς του, ανάλογα με την κατάσταση.
Ποια είναι η προθεσμία για τη δήλωση των εισοδημάτων του αποβιώσαντα;
Η προθεσμία υποβολής της δήλωσης ακολουθεί το συνηθισμένο φορολογικό ημερολόγιο. Η δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα πρέπει να υποβληθεί στην ίδια περίοδο με τις δηλώσεις των άλλων φορολογούμενων, σύμφωνα με το τρόπο υποβολής που επιλέγεται και την αρμόδια Δημοσιονομική Υπηρεσία (Δ.Ο.Υ.) του τόπου κατοικίας του αποβιώσαντα (τελευταία δηλωμένη διεύθυνση). Δεν υπάρχει ειδικά συντομευμένη προθεσμία σχετική με το θάνατο.
Στην πράξη, οι κληρονόμοι πρέπει να μην αναmmonέουν το τελευταίο στιγμή. Η συγκέντρωση των εγγράφων του αποβιώσαντα (προηγούμενη δήλωση, τραπεζικές καταστάσεις, πιστοποιητικό θανάτου) απαιτεί χρόνο, και μια βιαστική ή καθυστερημένη δήλωση μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα κυρώσεις που θα επιβαρύνουν την κληρονομιά.
Πώς να συμπληρώσετε τη δήλωση φόρου εισοδήματος για το έτος του θανάτου
Από το φορολογικό έτος 2024 και εξής, η ηλεκτρονική υποβολή γίνεται μέσω της εφαρμογής myAADE και του εντύπου «Δήλωση ΦΕΦΠ (Ε1–Ε2–Ε3)», αφού πρώτα ενημερώσετε την ΑΑΔΕ για το θάνατο. Ως εναλλακτική, μπορεί να σταλεί χάρτινη δήλωση στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. του τόπου κατοικίας του αποβιώσαντα. Στο έντυπο πρέπει να αναφέρεται η ημερομηνία θανάτου και να εξηγείται ξεκάθαρα ότι πρόκειται για δήλωση αποβιώσαντα.
Όλα τα εισοδήματα που λήφθησαν έως την ημερομηνία θανάτου πρέπει να δηλωθούν: μισθοί, συντάξεις, ενοίκια, κεφαλαιακά κέρδη. Οι δαπάνες που μπορούν να αφαιρεθούν και τα φορολογικά πιστώματα που ισχύουν έως την ημερομηνία θανάτου παραμένουν έγκυρα. Το προσωπικό φορολογικό δικαίωμα συνεχίζει να ισχύει για τα εισοδήματα που λήφθησαν πριν από το θάνατο· στη συνέχεια προσαρμόζεται ή επιστρέφεται σύμφωνα με το τελικό φορολογικό ισοδύναμο που θα υπολογιστεί.
Το σφάλμα που κοστίζει: η παράλειψη της δήλωσης του επιζώντα
Πολλοί επιζώντες σύζυγοι δηλώνουν μόνο τα εισοδήματα του αποβιώσαντα και ξεχνούν να υποβάλουν τη δική τους δήλωση για την περίοδο μετά το θάνατο. Αποτέλεσμα: ένας φορολογικός έλεγχος μπορεί να έρθει αρκετούς μήνες αργότερα, όταν η κληρονομιά έχει ήδη ρυθμιστεί.
Λοιπές φορολογικές υποχρεώσεις
Ανεξάρτητα από τη δήλωση φόρου εισοδήματος, οι κληρονόμοι μπορεί να έχουν και άλλες φορολογικές υποχρεώσεις. Εάν ο αποβιώσας κατείχε ακίνητη περιουσία που υπερβαίνει ορισμένα όρια, ή εάν η κληρονομιά περιλαμβάνει σημαντικό πατριμόνιο, ενδέχεται να χρειάζεται συμβουλή από έναν λογιστή ή δικηγόρο για τη ρύθμιση όλων των φορολογικών θεμάτων.
Είναι χρήσιμο να διατηρηθεί αντίγραφο του πιστοποιητικού θανάτου και των διαφόρων δηλώσεων που υποβάλλονται. Αυτά τα έγγραφα χρησιμεύουν συχνά ως αναφορά σε περίπτωση φορολογικού ελέγχου ή ερωτήματος από την ΑΑΔΕ σχετικά με την κατανομή των εισοδημάτων ανάμεσα στον αποβιώσαντα και τους κληρονόμους του.
| Φορολογική Διαδικασία | Ποιος είναι Υπεύθυνος | Προθεσμία |
|---|---|---|
| Δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα | Νόμιμοι κληρονόμοι | Κανονικό φορολογικό ημερολόγιο |
| Άλλες φορολογικές υποχρεώσεις | Νόμιμοι κληρονόμοι ή σύμβουλος | Ανάλογα με τη φύση της περιουσίας |
| Ενημέρωση ΑΑΔΕ για το θάνατο | Κληρονόμοι ή νόμιμος εκπρόσωπος | Άμεσα μετά το θάνατο |
Σημαντικές διευκρινίσεις για τη φορολογία του αποβιώσαντα
Στην Ελλάδα, η δήλωση φόρου εισοδήματος του αποβιώσαντα χρησιμοποιεί τα επίσημα έντυπα της ΑΑΔΕ: το έντυπο Ε1 και, όπου χρειάζεται, τα έντυπα Ε2 και Ε3. Η αρμόδια Δ.Ο.Υ. είναι εκείνη του τόπου τελευταίας κατοικίας του αποβιώσαντα (σύμφωνα με τη τελευταία δηλωμένη διεύθυνση του).
Δεν υπάρχει στην ελληνική φορολογική νομοθεσία ειδική κατηγορία «φορολογικού υπευθύνου» ή «εκτελεστή διαθήκης» (όπως σε ορισμένα άλλα κράτη)· η φορολογική ευθύνη μεταφέρεται απευθείας στους κληρονόμους, εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης, περιοριζόμενη στο ύψος της κληρονομικής τους μερίδας.
Έτσι, είτε ο αποβιώσας άφησε διαθήκη είτε όχι, οι κληρονόμοι του φέρουν τη φορολογική ευθύνη για τα εισοδήματά του μέχρι την ημερομηνία θανάτου. Συνιστάται να ενημερώσετε την ΑΑΔΕ για το θάνατο το συντομότερο δυνατόν, ώστε να αποφευχθούν περαιτέρω φορολογικές υποχρεώσεις που δεν ισχύουν.
